Nederlandse synagogen

Joodse gebedshuizen in Nederland

In 1984 verscheen een interessant boekje bij uitgeverij de Haan in Weesp in samenwerking met het Joods Historisch Museum in Amsterdam over Nederlandse synagogen. Deze uitgave werd geschreven door J.F. Van Agt en E. van Voolen. Gezien de ouderdom van 'Nederlandse synagogen' is deze uitgave alleen nog tweedehands verkrijgbaar.
'Nederlandse synagogen' verschaft ons een overzicht in woord en beeld - de synagogen werden gefotografeerd door Willy Lindwer - van een honderdtal synagogen in ons land. Sommige van deze synagogen zijn oud en imposante monumenten. Andere synagogen vallen nauwelijks op in het straatbeeld. "De meeste worden helaas niet meer gebruikt voor het oorspronkelijke doel: als plaats van samenkomst voor studie en gebed van de Joodse gemeenschap," staat in het voorwoord. De moord op ruim honderdduizend Nederlandse Joden ligt hieraan ten grondslag.

Bloeiend Joods leven

Gelukkig kon de sloop van veel historische synagogen na de Tweede Wereldoorlog voorkomen worden. Sloop moet ook in de toekomst voorkomen worden. Bovendien moeten vervallen synagogen in oude glorie worden gerestaureerd, als herinnering aan een bloeiend Joods leven in de Nederlandse samenleving.
De oudste synagogen in Nederland stammen uit de zeventiende eeuw. De oudste staan in Amsterdam, waar de verjaagde Portugese Joden een nieuw bestaan opbouwden. Amsterdam is vanaf de Gouden Eeuw de hoofdstad van het Joodse leven geweest, schreef E. van Voolen. "Van het Iberisch schiereiland afkomstige Joden (Sefardiem) en Joden uit Midden-Europa (Asjkenaziem) woonden daar rond deze synagogen." De vestiging van de Portugese Joden werd door de plaatselijke overheid aangemoedigd, want hierdoor werd de economie van de stad bevorderd. Men was minder enthousiast over de vestiging van de arme Oost-Europese Joden.

Portugese Synagoge

De Portugese Synagoge aan het Mr. Visserplein in Amsterdam, naar een ontwerp van Elias Bouman, werd in 1675 voltooid. Het is een "rechthoekig gebouw, dat als een machtig blok uitrijst boven lagere dienstvleugels die het bedehuis met zijn voorplein aan drie kanten omsluiten - een aanleg die moet herinneren aan de Tempel van Salomo." Boven de hoofdingang aan de westkant staat de Hebreeuwse tekst van psalm 5:8 en het jaartal 1672.
De synagoge is nog altijd in gebruik. Het interieur uit de zeventiende eeuw is nog volledig intact. Veel bleef hetzelfde: het gebouw heeft geen verwarming en geen elektriciteit. De synagoge wordt nog altijd verlicht door honderden kaarsen. In de Portugese Synagoge kunt u kennis nemen van het bloeiende Joodse leven. De unieke collecties van ceremoniële objecten van goud, zilver, brokaat en zijde zijn een bezoek waard. Als u de Portugese Synagoge bezoekt moet u ook zeker een blik werpen op de zeldzame handschriften van de oudste Joodse bibliotheek Ets Haim - Livraria Montezinos.

Negentiende eeuw

Na de gelijkstelling aan het einde van de achttiende eeuw konden de Joden zich overal in Nederland vestigen en werden er in meer plaatsen synagogen gebouwd. In andere plaatsen werden oude gebouwen vervangen door nieuwbouw. Een voorbeeld hiervan is de synagoge in Leeuwarden, waar een achteraf gelegen sjoel in 1805 plaats maakte voor een nieuw gebouw met een monumentale gevel aan de straatkant. Een groot aantal synagogen uit de negentiende eeuw is opgetrokken in een eclectische bouwstijl, waarin stijlvormen uit verschillende perioden werden gecombineerd. In deze gebouwen treft men bijvoorbeeld stijlelementen uit de klassieke oudheid naast motieven uit de renaissancestijl of de empirestijl aan. In de negentiende eeuw ontstonden naast grote synagogen, waarin vierhonderd gelovigen bijeen kwamen ook bescheiden sjoeltjes, die soms werden ingericht in bestaande huizen.

Overzicht synagogen in Nederland

Zoals gezegd, staan in veel gemeenten nog oude Joodse gebedshuizen. Na een algemene inleiding, met een overzicht van de geschiedenis van de synagogen in Nederland, volgt een overzicht van de in Nederland aanwezige synagogen. De gebouwen staan gerangschikt per plaats. In deze opstelling geven de schrijvers met een cirkeltje aan of de synagoge in 1984 nog gebruikt werd voor gebedsdiensten. De uitgave 'Nederlandse synagogen' wordt verlevendigd door uitstekende foto's van Willy Lindwer. Naast interieurs fotografeerde Lindwer ook exterieurs. De lezer die regelmatig gebouwen in nauwe straatjes van steden en dorpen fotografeert zal oog hebben voor het behaalde resultaat.

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Verder lezen over Boeken

Boeken Hoofdpagina
Bevrijding Nederland 1945: Oranje bitter
Kastelen langs de Loire
Deae Nehalenniae
Kroniek jaren dertig
Het leven in een middeleeuws kasteel
Hunebedden: monumenten van een steentijdcultuur
Hermann Rauschning in gesprek met Hitler