'Moet kunnen' door Herman Pleij

Mentaliteitsgeschiedenis van de Nederlander

Cultuurhistoricus Herman Pleij schreef al enkele boeken waarin de mentaliteit van de Nederlander aan bod kwam. 'Moet kunnen: een kleine mentaliteitsgeschiedenis van de Nederlander' gaat helemaal over dit onderwerp. 'Moet kunnen' verscheen in 2011 bij Veen Magazines in Diemen.
In "Moet kunnen' geeft Herman Pleij onder meer beschrijvingen van buitenlandse reizigers. Hieruit kunnen we opmaken hoe in het verleden aangekeken werd tegen de bewoners van de Hollandse delta. "Vanaf de vroegste bronnen werd Nederland of wat daarvoor kon doorgaan geïdentificeerd met een curieuze mix van land en water. Al meteen in de klassieke oudheid rees de vraag of hier nu van zee of land gesproken moet worden - zee waarin drenkelingen schuilden op zandbanken of land dat geregeld onderliep en de bevolking op de vlucht joeg."
De Nederlander wordt hierin veelal neergezet als pragmatisch en nuchter. Maar is dat zo? Hoe nuchter is een volk dat bij een herdenkingsdienst voor een overleden populist (Pim Fortuyn) of volkszanger (André Hazes) hysterisch gedrag vertoont?

Nederlander bestaat niet

Prinses Máxima baarde enkele jaren geleden groot opzien toen zij zei dat de Nederlander niet bestond. Zelf beschouwde ze deze opmerking later als een fout, een uitglijder. Maar Máxima had het goed gezien: de Nederlander bestaat niet. Máxima oogstte met haar uitspraak over de identiteit van de Nederlander van verschillende kanten bijval. Ook de cultuurhistoricus Herman Pleij constateerde dat de Nederlander niet bestaat: "Vroeger sprak men van volksaard en volkskarakter als exponenten van rassentheorieën. Deze zouden weer wortelen in genetisch overgedragen eigenschappen die bepaald werden door grond en klimaat. Bloed en bodem dus. Eeuwenlang was dat harde wetenschap die pas sneuvelde door de rabiate praktijken van eugenetica en genocide. Toen pas wilde men zich realiseren dat een wetenschappelijke fundering voor begrippen als ras en volksaard niet te leveren viel. […] De Nederlandse identiteit bestaat niet, maar er zijn wel collectieve mentaliteiten die tot verstrekkende waardering kunnen leiden." Deze worden volgens Herman Pleij gevormd uit een samenstel van waarden, normen en gedragsvormen die hoog worden aangeschreven door een gemeenschap.

Klaagcultuur

"Zelfbeklag, klagen en kritiek staan in hoog aanzien in de vaderlandse geschiedenis en kennen veel deelnemers." Dankzij het internet kunnen steeds meer mensen participeren in deze nationale deugden. Het gedoogbeleid is volgens Herman Pleij ook een typisch Nederlands verschijnsel: eerst een wet maken en vervolgens een gedragsregel bedenken waarom die wet niet van toepassing is. De Nederlander wil zelf bepalen wat mag en niet mag en wat goed of slecht is. Wij zijn ook zuinig met dankzegging en bewondering. "Daarentegen is het zeuren, zaniken, zieken en afzeiken tot nationale folklore verheven. Daarop zijn zelfs succesvolle tv-show afgestemd waarvan die van Paul de Leeuw wel het hoogtepunt vormen. Maar ook in praatshow en actualiteitenprogramma's zijn scherpzinnige kankerpitten en azijnpissers graag geziene gasten."
Al u de uitgave 'Moet kunnen' van Herman Pleij bij uw boekhandelaar wilt bestellen kunt u gebruik maken van de ISBN-code: 9789085713425.

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Verder lezen over Boeken

Boeken Hoofdpagina
Prins Bernhard spreekt
W.H. Dullert
Bernhard: een verborgen geschiedenis
Interviews met Karel van het Reve
De renaissance: het ontwaken van de Europese cultuur
Blauw Bloed: Jeroen Snel belicht Máxima
Er is een kroonprinses geboren
Kastelen in Rivierenland
Een kleine geschiedenis van bijna niets
Hunebedden: monumenten van een steentijdcultuur