Hunebedden: monumenten van een steentijdcultuur

53 hunebedden

In Drenthe kan men nog tientallen hunebedden zien. In deze provincie zijn 52 hunebedden in kaart gebracht. Net over de provinciegrens in Groningen staat nog een hunebed. Er liggen in Nederland dus nog 53 hunebedden. Ooit waren dit grafheuvels, waarin de doden werden begraven. De jagers, de eerste bewoners van ons land, schonken weinig aandacht aan de doden. De dood hoorde bij het leven en men had geen tijd om daar lang bij stil te staan. Pas in de agrarische samenleving - waarbij de mensen langer op dezelfde plek woonden - veranderde het ritueel rond de begrafenis en kregen de doden buiten het dorp een plek. Gaandeweg werd er steeds meer energie gestoken in het 'bestellen' van de doden.

Oorsprong

De herkomst van het woord hunebed is niet bekend. Het woord hunebed wordt in de zeventiende eeuw voor het eerst gebruikt in een tekst van de Drentse predikant Johan Picardt. In de Duitse taal werd al eerder gesproken over 'Hünebett' en 'Hünengrab'. "Het kan zijn dat Picardt, die Duitser van geboorte was, zijn wijsheid aan die taal heeft ontleend," schreef Evert van Ginkel. Johan Picardt gebruikte het woord hunebed in een ander verband. Later in de zeventiende eeuw legde Titia Brongersma een verband tussen de grafheuvels en de Hunnen. Tot in de twintigste eeuw werden hunebed en hunnebed in allerlei variaties door elkaar gebruikt, terwijl de Drenten zelf bleven spreken over steenhoop of steenberg.

Draagstenen en dakstenen

Steenhoop is geen gek woord voor de grafheuvel. Het hunebed is immers een ruimte binnen een opstelling van grote zwerfstenen. De grote stenen die voor de bouw van de hunebedden werden gebruikt, zijn in de ijstijden met het landijs in Nederland terechtgekomen.
We onderscheiden draagstenen en dakstenen. Hoewel het principe steeds hetzelfde was, wijken hunebedden af in grootte en verhoudingen. De bouwers moesten genoegen nemen met het beschikbare materiaal. De meeste Nederlandse hunebedden hebben een rechthoekige vorm. De locatie van het graf werd met zorg gekozen. "Er was een grens aan het aantal kilometers dat men een gegeven aantal stenen kon verslepen over min of meer begaanbaar terrein." Men neemt aan dat vijf kilometer het maximum was.

Begraven in een hunebed

"Over de manier waarop er in een hunebed werd begraven, lopen de meningen uiteen," stelt Van Ginkel. "Bovendien hebben de hunebedden naar alle waarschijnlijkheid ook andere functies vervuld." In de nabijheid van hunebedden werden brandsporen aangetroffen. Het vuur speelde waarschijnlijk een grote rol bij de dodencultuur van de hunebedbouwers. In de Nederlandse hunebedden werden heel weinig menselijke resten aangetroffen: in de zure Nederlandse bodem kunnen skeletten volledig vergaan.
In een hunebed werden meestal meerdere mensen begraven. De doden kregen bij hun bijzetting grafgiften mee. Bij hunebedden werden grote hoeveelheden aardewerk en andere voorwerpen gevonden, zoals bijlen, messen en pijlpunten.

Monumenten van een steentijdcultuur

De uitgave 'Hunebedden: monumenten van een steentijdcultuur' van Evert van Ginkel, Sake Jager en Wijnand van der Sanden (Unieboek, 1999) kwam tot stand in samenwerking met de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, het Nationaal Hunebedden Informatiecentrum en de Stichting het Drentse Landschap.

Uw Reactie

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Verder lezen over Boeken

Boeken Hoofdpagina
Ridders
Een kleine geschiedenis van bijna niets
Kastelen in Rivierenland
Geheimen van de kust
Groningse schatkamers
Het leven in een middeleeuws kasteel
Nederlandse synagogen