Geheimen van de kust

Constante strijd

Nederland en het water: het leven in de lage landen bij de zee is een constante strijd. "Kunnen wij en het nageslacht ons handhaven als de Noordzee meer water gaat bevatten, er meer neerslag komt, de rivieren vaker overstromen en de stormen heviger op onze kwetsbare kusten beuken?" Het zijn dit soort vragen die je stelt als je als nietig mensje op een duin of op het strand staat. De natuur is ontembaar, maar we kunnen daar wel iets tegenover stellen. 'Geheimen van de kust' van Ruud Hisgen en Remi Laane is een prachtig boek, zeker voor de liefhebber van zeelucht, stoffige duinen en een straffe wind.

Texel

Onze kust is altijd in beweging. Zo was Texel verbonden met de kop van Noord-Holland. De Noordzee brak waarschijnlijk in de twaalfde eeuw tijdens de Allerheiligenvloed van 1170 door tussen het tegenwoordige Huisduinen en Texel. Hierdoor werd Texel een eiland. In 1303 werd het Marsdiep voor het eerst genoemd. Tussen Texel en Den Helder ligt in de monding van het Marsdiep een grote zandplaat. Deze zandplaat zal zich uiteindelijk aan Texel hechten. "De Waddeneilanden staan nog altijd voortdurend bloot aan de krachten van de zee en wind," schreven Ruud Hisgen en Remi Laane. "De overheersende windrichting in Nederland is zuidwest. Dit heeft tot gevolg, dat de eilanden aan de westkant kleiner worden en aan de luwere oostkant aangroeien." Dit verschijnsel kunnen we zien als we oude kaarten vergelijken met de situatie in onze tijd.

Atlantikwall

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Duitse bezettingsmacht bang voor het gevaar dat over zee zou komen. Zij grepen grootschalig in om zich te kunnen verdedigen tegen een geallieerde aanval. Overal in de duinen staan nog bunkers, die ooit een onderdeel vormden van de Atlantikwall. De 2.685 kilometer lange Atlantikwall liep langs de Noordzeekust van Noorwegen tot de grens van Frankrijk met Spanje. "De verdediging werd zo ingericht," schreven de auteurs, "dat een klein aantal soldaten gedurende enige tijd aan een grote groep aanvallers weerstand zou kunnen bieden." Adolf Hitler (1889-1945) gaf in december 1941 opdracht tot de bouw van de Atlantikwall. De bouwmaatschappij Organisation Todt, genoemd naar de ingenieur Fritz Todt (1891-1942), die eerder voor Hitler de Duitse Autobahnen en de Siegfried Linie aan de westgrens van Duitsland realiseerde, kreeg de opdracht voor de bouw van de Atlantikwall. Nadat Fritz Todt bij een vliegtuigongeval om het leven was gekomen, kreeg de architect Albert Speer (1905-1981) de leiding van de organisatie. Bij de bouw van de Atlantikwall waren ongeveer honderdduizend Duitsers en acht miljoen buitenlandse werkkrachten betrokken.
In Nederland werkten vijftigduizend landgenoten aan de bouw van de Atlantikwall. Aan de omgeving van Den Haag werd speciale aandacht geschonken. In april 1942 werden strand en duinen tot verboden gebied verklaard. In mei moesten de bewoners van verschillende woonwijken aan de kust hun woning ontruimen. Ongeveer 140.000 Hagenaars kregen een ander adres. Er kwam een tankgracht die zoveel mogelijk de Haagse Beek volgde in de richting van de Waterpartij en het kanaal naar Scheveningen. Bij het landgoed Oosterbeek is de tankgracht nog altijd te zien. Ook liggen hier en daar nog betonnen tankmuren. Langs de Nederlandse kust zijn ook nog altijd bunkers te vinden. Een aantal van deze bunkers doet nu dienst als oorlogsmuseum. Het eerste Nederlandse Atlantikwall-museum staat in Hoek van Holland (1996). Hierna ontstonden ook andere musea zoals in Zoutelande (1999) en Noordwijk (2001).

Oosterscheldedam

De mens heeft de kustlijn ook veranderd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het Deltaplan. Al eeuwen geleden maakte de inventiviteit van de Nederlandse dijkbouwers indruk op buitenlanders. De filosoof René Descartes (1596-1650) zou gezegd hebben dat de Hollanders de schepping van God hadden voortgezet. Deze woorden zijn zeker van toepassing op de uitvoering van het ambitieuze Deltaplan, dat Nederland na de watersnoodramp in 1953 meer veiligheid moest bieden. Men koos hierbij voor kustlijnverkorting. Oorspronkelijk dacht men hierbij alleen aan afsluitdammen met sluizen. In de meeste gevallen is dit ook zo gebeurd. Toen de afsluiting van de Oosterschelde nabij kwam, bedacht men zich. De Oosterscheldedam moest ook open kunnen en kreeg beweegbare schuiven. De bouw van deze dam was niet eenvoudig. Het was moeilijk om de pijlers op de juiste plek in het snel stromende water te plaatsen. De Nederlandse waterbouwkundigen oogstten wereldroem. "Over de hele wereld werden Hollanders uitgenodigd om lezingen te geven en te assisteren bij het inpolderen van land en het aanleggen van dijken."

Ruud Hisgen en Remi Laane

In 'dit boek komen veel facetten van de kust aan de orde. 'Geheimen van de kust: van Zwin tot Marsdiep' door Ruud Hisgen en Remi Laane behandelt vierendertig kustplaatsen, havens en steden langs de Nederlandse kust in woord en beeld. Hisgen schrijft vooral teksten en boeken op het gebied van educatie en milieu. Voorbeelden hiervan zijn 'Geheim van het getij' en 'Geheim van de zoute zee'. Daarnaast bedacht en ontwikkelde hij educatieve tentoonstellingen voor onder andere het Museon in Den Haag en Park de Hoge Veluwe in Otterlo.
Remi Laane studeerde scheikunde en biologie aan de Universiteit Groningen. Hij werkte bij het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en Deltares, waar hij zich vooral richtte op het bestuderen en adviseren over gevaarlijke stoffen. Daarnaast is Remi Laane bijzonder hoogleraar mariene biogeochemie aan de Universiteit van Amsterdam, Hij onderzoekt de invloed van stoffen op levende en dode materie.
'Geheimen van de kust: van Zwin tot Marsdiep' door Ruud Hisgen en Remi Laane werd uitgegeven door Veen Magazines in 2008. De uitgave is voorzien van een uitstekend register en een uitgebreide literatuurlijst.

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Verder lezen over Boeken

Boeken Hoofdpagina
Prins Bernhard spreekt
Mensje van Keulen en de Geheime Dame
Bernhard: een verborgen geschiedenis
Interviews met Karel van het Reve
W.H. Dullert
Moet kunnen door Herman Pleij
Groningse schatkamers
De renaissance: het ontwaken van de Europese cultuur
Blauw Bloed: Jeroen Snel belicht Máxima
Er is een kroonprinses geboren
Kastelen in Rivierenland
Een kleine geschiedenis van bijna niets